Türkiye, yapay zeka alanında küresel standartların belirlenmesinde daha aktif bir rol üstlenmek ve yerli teknolojilerin dünya pazarına açılmasını sağlamak için uluslararası diplomasi çalışmalarını yoğunlaştırıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, uluslararası işbirliği ve diplomasi hedeflerini merkeze alıyor.
Küresel platformlarda güçlü katkı
Türkiye, OECD Yapay Zeka İlkeleri ve Küresel Yapay Zeka Güvenliği Ağı başta olmak üzere Birleşmiş Milletler (BM) ve G20 platformlarındaki yapay zeka gündemine katkı sunmaya devam edecek. ISO/IEC, ITU ve UNESCO gibi standart ve etik yönetişim platformlarında yürütülen çalışmalara teknik destek sağlanacak. Bu sayede Türkiye'nin küresel yapay zeka politikalarının şekillenmesinde söz sahibi olması amaçlanıyor.
İkili anlaşmalar ve ihracat hedefleri
Yapay zeka alanında ikili ve bölgesel teknoloji ittifakları kurulacak, veri anlaşmaları ve hesaplama kaynaklarının paylaşımına yönelik çerçeve anlaşmalar geliştirilecek. Hedef pazarlarda Türkiye'nin yapay zeka ürünleri ve sektörel temel modelleri için karşılıklı tanıma ve uygunluk işbirliği mekanizmaları oluşturulacak. 2027 sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği çerçeve anlaşması imzalanması, en az 3 uluslararası kurumla mutabakat anlaşması yapılması ve en az 3 hedef pazarda yapay zeka ürün ve model ihracatına yönelik karşılıklı tanıma veya uygunluk işbirliği başlatılması hedefleniyor.
Somut çıktılar ve izleme mekanizması
Uluslararası işbirliklerinin başarısı, sadece imzalanan anlaşmalarla ölçülmeyecek. Her işbirliğinde teknik çalışma grubu, ortak test protokolü, karşılıklı tanıma mekanizması, ortak proje çağrısı, veri ve hesaplama paylaşımı çerçevesi veya ihracatı kolaylaştıran somut çıktılar aranacak.
Sonuçlar, yıllık ilerleme raporlarıyla izlenecek. Veri ve hesaplama paylaşımında KVKK, uluslararası veri koruma yükümlülükleri, veri egemenliği, karşılıklılık, ulusal güvenlik, ticari sır ve fikri mülkiyet ilkeleri gözetilecek.
Bölgesel işbirlikleri ve Türk Dilleri Büyük Dil Modeli
Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), D8 ve bölgesel ortaklarla kapasite geliştirme programları yürüterek güvenilir yapay zeka çözümlerinin bölgesel yayılımında köprü rolü üstlenecek. Bölgesel işbirlikleri, geniş kapsamlı çok taraflı programlardan önce sınırlı sayıda ülke ve somut kullanım senaryolarıyla pilot uygulamalarla başlatılacak. İlk aşamada ortak dil teknolojileri, kamuda yapay zeka okuryazarlığı, tarım ve enerjide dar kapsamlı pilot uygulamalar hayata geçirilecek, başarılı modeller çok taraflı platformlara taşınacak.
TDT üyesi en az 2 ülkeyle pilot çalışma başlatılarak Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil ailelerini kapsayan ortak Türk Dilleri Büyük Dil Modeli geliştirilecek. Modelin eğitiminde ortak altyapı kullanılacak ve üye ülkelerin yüksek başarımlı hesaplama kapasitelerinden birlikte yararlanılacak.
Model, kamu hizmetleri, eğitim, çeviri, bilgi erişimi ve kültürel miras uygulamalarında kullanılacak. Veri katkıları, fikri mülkiyet, lisanslama ve ticarileştirme koşulları ortak yönetişim protokolüyle belirlenecek.
Modelin ilk versiyonunun 2027 sonuna kadar üretim ortamına alınması planlanıyor.
Ortak veri merkezleri ve kapasite geliştirme
Bölgesel ortaklarla veri merkezi yatırımları, paylaşımlı hesaplama kapasitesi ve veri yönetişimi modelleri üzerinde çalışılacak. TDT üyeleri, Körfez ülkeleri ve yakın coğrafyada enerji ve bağlantı avantajı bulunan ülkeler öncelikli ortaklar olacak.
2027 sonuna kadar en az 3 bölgesel ortakla kapasite geliştirme programı başlatılması, en az 2 stratejik ortakla ortak hesaplama altyapısı veya veri merkezi anlaşması oluşturulması ve en az 2 sektörde ortak veri kataloğu ya da model adaptasyon programının devreye alınması hedefleniyor. TDT, D8 veya İİT kapsamında en az bir bölgesel yapay zeka işbirliği programı kurulacak ve bu programlardan en az 500 kamu personeli, araştırmacı veya girişimci yararlanacak.
İstanbul uluslararası yapay zeka merkezi olacak
İstanbul, Türkiye'nin uluslararası yapay zeka vitrini ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandırılacak. Küresel etkinlikler, yatırımcı buluşmaları, demo günleri ve ortak geliştirme programları İstanbul merkezli yürütülecek. Terminal İstanbul gibi platformlar, bu çalışmaların buluşma zemini olacak.
