Yapay zeka teknolojilerinin gelişimi, sahte video ve görsellerin üretimini mümkün kılmakta ve bu durum, bireylerin hafızasında hiç yaşamadıkları olayları gerçekmiş gibi anımsamasına neden olabilmektedir. Bu olgu, sahte hatıraların oluşumuna zemin hazırlamakta ve dijital ortamda yayılan içeriklerin güvenilirliğini sorgulatmaktadır.
Günümüzde, yapay zeka ile üretilen içeriklerin sayısı hızla artmakta; güncel verilere göre, üretken yapay zeka modelleri aracılığıyla günde yaklaşık 34 milyon yeni görsel oluşturulmakta ve 2022'den bu yana 15 milyar sahte görselin üretildiği tahmin edilmektedir. Sosyal medya platformlarında paylaşılan görsellerin yaklaşık yüzde 71'inin yapay zeka tarafından üretildiği, TikTok gibi geniş kitlelere hitap eden platformlarda ise 1,3 milyardan fazla yapay zeka etiketli videonun bulunduğu ifade edilmektedir.
Yapay zeka ile üretilen içerikler neden tehlikeli?
Bu tür içeriklerin yaygınlaşması, bireylerin gerçek olmayan olayları anımsadığına inanmasına yol açarak sahte hafıza riskini artırmaktadır. Uzmanlar, yapay zeka ile üretilen gerçekçi sahte görsel ve videoların dijital ortamlarda hızla yayılması sonucunda, bireylerin bu içeriklere maruz kaldıkça tanıdıklık hissi yaşadıklarını ve bunun sonucunda yaşamadıkları olayları geçmişlerinin bir parçası olarak hissettiklerini belirtmektedirler.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Media Lab tarafından yürütülen bir çalışmada, yapay zeka ile düzenlenmiş görsel ve videolara maruz kalan katılımcıların, diğerlerine kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sahte anı oluşturduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların, gerçekte yaşanmamış olaylara ilişkin ayrıntılı ve tutarlı anılar hatırladığı ve bu sahte hatıralara yüksek düzeyde güven duyduğu ortaya konulmuştur.
Sahte anıların bireyler üzerindeki etkileri nelerdir?
Uzmanlar, özellikle çocuklar ve sosyal medyada fazla zaman geçiren bireylerde görülen bu durumun, bellek güvenilirliği ve ruh sağlığı açısından yeni risk alanları oluşturduğuna dikkat çekmektedir. California Üniversitesi Irvine Kampüsü'nde görev yapan psikolog Prof. Elizabeth Loftus, yapay zeka ile üretilen görüntü ve videoların insanların anılarını çarpıtabileceğini ve zamanla bu anıların gerçekmiş gibi hatırlanmasına yol açabileceğini ifade etmektedir.
Loftus, geçmişte insanlara yağlı yiyecekler tükettiklerinde hasta olduklarına dair sahte anılar yerleştirerek o yiyeceği daha az tüketmelerini sağladıklarını örnek vererek, yapay zeka teknolojisinin olumlu amaçlarla kullanılabileceğini vurgulamaktadır. Bu tür bir yaklaşım, insanların daha sağlıklı beslenmelerini ve yaşam tarzlarını geliştirmelerini destekleyebilir.
Görsellerin hafıza üzerindeki etkisi neden bu kadar güçlü?
Polonya'daki Sosyal ve Beşeri Bilimler Üniversitesinden Dr. Magdalena Kekus, yapay zeka tarafından oluşturulan görüntülerle gerçek görüntüler arasındaki farkı ayırt etmenin giderek zorlaştığını belirtmektedir. İnsan hafızasının esnek olması, bireylerin hiç yaşanmamış bir olayı gördüklerinde gerçek olduğuna kolayca ikna olmalarına neden olmaktadır. Beynin görüntüleri daha hızlı işlemesi, görsellerin metne kıyasla daha güçlü bir etki yaratmasına olanak tanımaktadır.
Kekus, güvenilir olmayan kaynaktan gelen bilginin zamanla daha inandırıcı hale geldiğini, çünkü insan beyninin içeriği hatırlasa da kaynağın güvenilir olmadığını unutabildiğini ifade etmektedir. Bu durum, sahte anıların ve yanlış kanıların zaman içinde varlığını sürdürebileceğini göstermektedir. İnsanların hafızayı bir kamera ya da ses kaydı gibi gördüklerini ancak bunun doğru olmadığını belirten Kekus, belleğin yeniden yapılandırıcı olduğunu ve bir anının her hatırlandığında beynin onu yeniden oluşturduğunu vurgulamaktadır.
