Karabük Üniversitesi'nde (KBÜ) yürütülen TÜBİTAK destekli bir projeyle, bireylerin belirsiz sosyal karşılaşmaları düşmanca yorumlama eğilimini ve saldırganlık davranışlarını değerlendirmeye yönelik yurt dışında geliştirilen bir ölçek Türkiye'ye kazandırıldı.
KBÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü Araştırma Görevlisi Mustafa Talha Türel'in yürütücülüğünde gerçekleştirilen projeyle, "Video Tabanlı Sosyal-Duygusal Bilgi İşleme Ölçeği"nin (SBİ-Ö) Türk kültürüne adaptasyonu ve psikometrik özellikleri incelendi.
Ölçek nasıl çalışıyor?
TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında yapılan çalışmada, saldırganlık davranışlarının altında yatan bilişsel süreçleri anlamaya yönelik geliştirilen ölçek, 8 belirsiz sosyal ipucu içeren hikayeden oluşuyor. Bu hikayeler, olumsuz sosyal karşılaşmaları ve belirsiz niyetleri içeriyor.
Türel, projenin sosyal-duygusal bilgi işlem modelini ele alan bir ölçeğin adaptasyonunu içerdiğini belirterek, "Günümüzde saldırganlık ve şiddet davranışları sarmal gibi artmaktadır. Biz de bu artan şiddet ve saldırganlığa yönelik bireylerin bilişsel fonksiyonlarını, yani zihin dünyasını anlamaya çalışıyoruz.
Belirsiz veya negatif sosyal karşılaşmalara yönelik, salt gerçeklikteki kişinin, gerçeklikten farklı olarak kendi yorumlamasına bağlı olarak saldırganlığı içselleştirmesinden bahsediyoruz. Buna düşmanca atıf yanlılığı diyoruz." diye konuştu.
Kültürel uyarlama süreci
Psikiyatri profesörü Emil Coccaro ve arkadaşlarının çalışması sonucu geliştirilen ölçüm materyalini Türkiye'ye kazandırmayı amaçladıklarını ifade eden Türel, ölçeğin dil çevirisini yaptıklarını, kültürel bağlamda hikayeleri oturtmak için uzman görüşleri alarak kapsam geçerliğini sağladıklarını söyledi. TÜBİTAK projesinden alınan maddi destekle bir firmayla anlaşarak videoların çekilmesini sağladıklarını aktardı.
Videoların görsel-işitsel dönüşümünü gerçekleştirdiklerini belirten Türel, ölçeğin en az iki grubu ayrıştıracak şekilde ölçüm yapabildiğini kaydetti. Ölçeğin yüksek ve düşük saldırganlık düzeyine sahip bireyleri ayrıştırabildiğini vurgulayan Türel, "Ölçeğimiz ile saldırganlık ölçümü arasında yüksek ilişki bulunması, ölçeğimizin çalıştığını gösterdi.
Bu sayede ülkemize modern, geliştirilmiş bir ölçeği de kazandırmış bulunuyoruz. Umuyoruz ki bu çalışma alanda bir temel oluşturur ve diğer projelere de kapı açar." ifadesini kullandı.
Türel, projenin gelişmesinde katkıları olan proje danışmanı Prof. Dr. Özden Yalçınkaya Alkar'a ve desteklerinden dolayı Rektör Prof. Dr. Fatih Kırışık'a teşekkür etti.
