Bilim dünyasının en prestijli ödüllerinden biri olan Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü, bu yıl optogenetik alanındaki çığır açıcı çalışmalarıyla tanınan üç bilim insanına gitti. Amerikalı nörolog Karl Deisseroth ile Alman araştırmacılar Peter Hegemann ve Georg Nagel, geliştirdikleri yöntemle insan beyninin işleyişine dair karanlıkta kalan pek çok noktayı aydınlatmayı başardılar. Nobel Komitesi, bu üçlünün nörolojik ve psikiyatrik bozuklukların temelindeki sinir ağlarını haritalama konusundaki katkılarını büyük bir başarı olarak nitelendirdi.
Işıkla yönetilen nöral devreler
Optogenetik, temelinde su yosunlarından elde edilen özel bir proteinin kullanıldığı oldukça yenilikçi bir teknolojiye dayanıyor. 2000'li yılların başında Hegemann ve Nagel tarafından keşfedilen kanal rodopsini proteini, bilim insanlarına sinir hücrelerini ışık yardımıyla açıp kapatma imkanı tanıdı.
Bu yöntem sayesinde araştırmacılar, beyindeki belirli nöral devreleri manipüle ederek anıları canlandırabiliyor, duyguları tetikleyebiliyor ve karmaşık davranış kalıplarını gözlemleyebiliyorlar. Komite Başkanı Per Svenningsson, bu teknolojinin beyni daha önce hayal bile edilemeyen bir hassasiyetle haritalandırma fırsatı sunduğunu vurguladı.
Körlük tedavisinde umut ışığı
Optogenetiğin sağladığı imkanlar sadece laboratuvar çalışmalarıyla sınırlı kalmıyor; klinik tıp alanında da devrim niteliğinde sonuçlar veriyor. Özellikle retinitis pigmentosa gibi göz hastalıkları nedeniyle görme yetisini kaybeden hastalar üzerinde yapılan çalışmalar, bu yöntemin tedavi edici gücünü kanıtlıyor. Hasarlı göz hücrelerine yerleştirilen özel proteinler ve ışık yayan gözlükler sayesinde, hastaların görme yetilerini kısmen de olsa geri kazanmaları sağlanıyor.
Yeni bir dönemin başlangıcı
Nobel Komitesi, optogenetiğin beyne dair anlayışımızı kökten değiştirdiğini belirterek, bu yöntemin sadece beyinle sınırlı kalmayıp kalp ve bağırsak gibi organların sinir sistemiyle etkileşimini anlamada da kritik bir rol oynadığını ifade etti. Yaklaşık 100 bin dolarlık ödülü paylaşacak olan üç bilim insanı, bu onuru meslektaşlarıyla paylaşmaktan duydukları mutluluğu dile getirirken, insanlığın en büyük gizemlerinden biri olan zihnin çalışma prensiplerini çözmeye bir adım daha yaklaştıklarını belirttiler.
